– रामप्रसाद दुलाल

(गणित शिक्षक/विशेषज्ञ)

जीवनमा जब विश्वास र साधना संगालिन्छन्, तब मात्र सच्चा सन्तुष्टि मिल्छ।​मलाई विश्वास थिएन— 'विश्वास' नामक पात्रको चरित्रबाट प्रेम र महाज्ञानको यति स्वाभिमानी र अटल प्रस्तुति होला भनेर! निष्शर्त प्रेम गर्ने विश्वास र आवश्यकतामुखी रणनीतिक सम्बन्धमा अल्झिएकी साधनाको जीवन-कहानीको रोचक प्रस्तुति साँच्चै अपूर्व छ।

​विश्वास: मैले धेरै उपन्यास पढेँ, तर 'मञ्जरा'को 'विश्वास' जस्तो ज्ञान, प्रेम, अभियान र स्वाभिमानले भरिएको पात्र सायदै पढेको थिएँ। ग्रामीण परिवेशको संस्कारदेखि आधुनिकताको आकाशसम्म फैलिएको यो पात्र निकै शक्तिशाली लाग्यो। उनीजस्तो विवेकशील पात्रबाट प्रवाह भएको सन्देश जीवनदर्शन नै बनेको छ।

​साधना: साँच्चै रहस्यमयी नै रहेछिन्। विश्वासको निश्छल प्रेममा के कमी थियो र उनी बेलाबेला त्यसरी हराउँथिन्/अलमलिन्थिन्? उनको पाच्य र अपाच्य व्यवहार उत्सुकतापूर्ण छ। विश्वासको प्रेम-सागरमा पौडिन छाडेर बेलाबेला किन बगरको बालुवामा पौडिने मूर्खता गरिन्? एक पाठकका रूपमा म अझै यो रहस्यमै हराइरहेको छु। अन्त्यमा उनी किन हराइन् र वृद्धको सामीप्यमा पुगेर बिलाइन्? के नयाँ कथा रच्नका लागि हो???

​साइँला बा: ज्ञान र मार्गदर्शनका शिखर। अनुभव र अभिभावकत्वका पर्याय। वास्तवमा उहाँ 'विश्वास'भन्दा पनि शक्तिशाली कथा-निर्देशक हुनुहुन्छ। 'विश्वास' मुख्य पात्र (हिरो) होलान्, तर उनलाई सही दिशा दिने निर्देशक भने साइँला बा नै हुन्। उहाँको छहारीविना विश्वासले ज्ञानको ओत पाउने थिएन।

​एउटा जिज्ञासा: 'विश्वास'का बा-आमा उपन्यासबाट कसरी एकाएक बेपत्ता भए? जे होस्, इमानदार अभिभावकका रूपमा उहाँहरूप्रति सम्मान छ।

​कथा तब मात्र बलियो हुन्छ, जब यसले दिने सन्देश बलियो हुन्छ। यस उपन्यासको सबैभन्दा सशक्त पक्ष नै यसको सन्देश हो— प्रेमको सन्देश, क्षमाको सन्देश, स्वाभिमान र निडरताको सन्देश।

​म नतमस्तक छु। उपन्यासमा प्रयोग गरिएका संवादहरू कति मीठा, कति सत्य! बौद्धिकताको उत्कर्षबाट सिर्जित यी कथनहरू जीवनपथका ऊर्जा बनेका छन्। बौद्धिक प्रकटीकरणको यो एक उत्कृष्ट नमुना हो।

​बालकृष्ण गजुरेलज्यू,

तपाईँको उच्च बौद्धिक तहप्रति सलाम छ! कति मीठा तर्क र संवाद, कति पठनीय अध्यायगत संरचना! छोटा वाक्यहरूको प्रस्तुतीकरण खरो र दरिलो छ। यो उत्कृष्ट कथा-साधनाप्रति नमन!

​कहीँ-कतै कथाको निरन्तरता टुटेको जस्तो पनि महसुस भयो। साधनालाई अलि सजिलै स्वीकार नगरिएको भए हुन्थ्यो कि? धोकेबाजलाई धोका नै त दिनुहुँदैन, तर चेतना जगाउनका लागि भए पनि गल्तीको अलिकति भारी त बोकाउनै पर्थ्यो कि भन्ने लाग्यो।

​जे होस्, यो सुन्दर सिर्जनाका लागि अनन्त सम्मान!

मेलम्ची, सिन्धुपाल्चोक

​